İhracat Kredi Sigortası Kuruluşlarının Yasal Yapıları

Çeşitli ülkelerde çalışmalarını sürdüren ihracat kredi sigortası kuruluşlarını, yapılan açısından beş temel model içinde toplamak mümkündür.

 

İhracatçı, dış ticaret risklerine karşı aşağıdaki beş yoldan biri yardımıyla ko­runabilir

  • Devlet dairesi,
  • Devlet adına ve onun hesabına iş gören bir sigorta ortaklığı ya da banka kuruluşu,
  • Tamamen devlete ait olmakla beraber bir kamu kurumu ya da bir kamu fonu,.
  • Devletin denetiminde olmak şartıyla özel sigorta veya bankacılık giri­şimleri ile devletin ortaklaşa oluşturdukları bir kuruluş,
  • Ticari risklerin bir bölümünü kendi hesabına sigorta eden özel sigorta kurumları ile devletin işbirliği yaptığı kuruluşlar.

Devlet Dairesi

Gelişmiş pazar ekonomisi olan ülkelerden Japonya, Yeni Zelanda ve İngilte­re’de ihracat kredi sigortası doğrudan bir devlet dairesince yönetilir. Finlandiya, Norveç ve İsveç’te ise güvenceyi devlet görevlileri sağlarlar.

Devlet Adına ve Onun Hesabına İşgören Bir Sigorta Ortaklığı veya Banka Kuruluşu

Avusturya, Batı Almanya, İrlanda ve Güney Kore’de ihracat kredi sigortası devlet adına ve onun adına işgören özel sigorta ortaklıkları ya da banka kurum­larınca yönetilir. İrlanda’daki bugünkü düzenlemede devlet adına Ticaret ve En­düstri dairesi hesabına bir görevli gibi iş görüp sigorta yapan İrlanda Sigorta Ortaklığı 1971’de yürürlüğe girmiştir[2]. Bu tarihten önce, İrlanda hükümeti yalnız ticari olmayan riskleri sigortalıyordu. Bu sigorta, üç özel sigorta ortaklı­ğından oluşan İrlanda Grup Kredi (Politik Riskler) Komitesince yönetiliyor du.Ticari riskler ayrıca iki özel ortaklık tarafından sigortalanmaktaydı.

Güney Kore’de ihracat kredi sigortası, devletin özel sigorta çevreleri ve ticari bankalann pay sahibi oldukları bir kurum tarafından yürütülmektedir. Kurumun asıl görevi değişik sigorta türlerini yeniden sigortalamaktır

İhracat Kredi Sigortası konusunda kurum, bir görevli örgüt olarak iş görür, ticari ve ticari olmayan riskleri devlet adına ve hesabına sigorta eder.

Tümüyle Devlete Ait Olmakla Beraber Özerk bir Kamu Kurum veya Kamu Fonu

Avustralya, Belçika, Kanada, Danimarka, Hong-Kong, Hindistan, İsrail, Ja­maika, Pakistan, Meksika, Peru ve Uruguay’da ihracat kredi sigortalarının yürü­tülmesi, kural olarak ticari ve ticari olmayan risklere karşı kendi adına ve kendi

hesabına sigorta yapan özerk devlet kurumlarına bırakılmış olup devlet en son sigortacı olarak görev yapmaktadır .

Bu kurumlar, olağan ihracat kredi sigortası kapsamı dışında kalan, büyük riskler taşıyan ve ulusal çıkarlar ile ilgili belirli sigortalan doğrudan devlet he­sabına yapmaya yetkili kılınmışlardır. Danimarka’da sigorta özerk bir devlet organınca yönetilen bir kamu fonu hesabına yapılmaktadır. Jamaika’da ihracat kredi sigortasını yapan kurum, Jamaika Bankası’nın çoğunluk payına sahip ol­duğu bir ortaklığıdır.

Meksika’da, Meksika Bankası’nca işletilen bir kamu fonu, ticari olmayan risklere karşı sigorta yapmaktadır . Ticari ihracat kredi sigortasını bir özel or­taklık yapmaktadır. Her iki imkan arasında bağ kurmaya yönelik çalışmalar sürmektedir. Şöyle ki hem ticari risklere, hem de ticari olmayan risklere karşı ayrı ayrı iki örgüt tarafından değilde bu tek örgüt tarafından ihracat kredi sigor­tası poliçeleri düzenlenmesine çalışılmaktadır.

Kamu fonu ile özel sigorta ortaklığı arasında yeniden bir düzenlemeye gidi­lerek, özel ortaklığın ticari risklere karşı kendi hesabına, ticari olmayan risklere karşı kamu fonu adına ve hesabına sigorta yapmasını öngören bir anlaşma ya­pılmıştır.

 

Peru’da Ulusal Banka, ticari ve ticari olmayan risklere karşı sigorta yapan bir kamu güvence fonunu yönetmektedir. Uruguay’da ise ihracat kredi sigortası, devlet sigorta ve yeniden Sigorta Ortaklığı’nca sağlanmaktadır

Bu ortaklık ticari olmayan risklerin sigortası için bir kamu fonundan yarar­lanmakta ve ticari risklerin bir bölümünü kendi hesabına sigortalamaktadır. Pe­ru ve Uruguay’da ihracatçılar henüz bu imkanlardan yeterince yararlanamamış­lardır.

vi)Devletin Denetiminde Olmak Şartıyla Özel Sigorta ve Bankacılık Giri­şimleriyle Devletin Ortaklaşa Oluşturdukları Bir Kuruluş

Bu tür bir ihracat kredi sigortası kurumuna Fransa, Portekiz, İspanya ve Sin­gapur’da rastlanmaktadır. Temel model ticari risklerin kurum adına ve hesabına sigortalanması, olağan dışı ticari riskler ile tüm ticari olmayan risklerin devlet tarafından güvence altına alınmasını öngörmektedir. Fransa ve İspanya’da hü­kümetlerin üstlendiği riskler devlet hesabına sigortalanır. İspanya’da ülkenin ihracat kredi sigortası sisteminin yeniden düzenlendiği tarih olan 1970 yılından önce bu alanda iki organ çalışmalarını sürdürüyorlardı.

Maliye Bakanlığı’nm denetiminde ticari olmayan riskleri sigortalamaya yet­kili bir hükümet görevlisi olan Consorcio de Compensacion de Sequros varken, öte yandan Concorcio’nun azınlık payına sahip olduğu bir özel ortaklık Compania Espanola de Sequros de Credito Y. Caucion S.A. çalışmalarını sürdü­rüyordu115.

Bu ortaklık, Concorcio’nun % 90 yeniden sigortasına dayanarak ticari riskle­ri kendi hesabına sigortalamaktaydı. Portekiz’de ise bu riskler Portekiz İhracat Kalkınma Fonu altında bir devlet görevlisi tarafından yeniden sigortalanmakta­dır.

vii)Ticari Risklerin Bir Bölümünü Kendi Hesabına Sigorta Eden Özel Si­gorta Kurumları İle Devletin İşbirliği Yaptığı Kuruluşlar

Bu son gruba Hollanda, Amerika Birleşik Devletleri, İtalya, Arjantin, Bre­zilya ve Kolombiya devletlerinin ihracat kredi sigortası sistemleri girmektedir. Hollanda’da devletle işbirliği içerisinde çalışan ihracat kredi sigortası ortaklığı­nın (NCM) kendi hesabına sigortalamaya istekli olmadığı ticari riskler, özellikle

114 Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş., Dışsatım Kredi Sigortası Sistemi Ve Uygulama Yöntemi, İstanbul, Ocak 1981,s.44.

gelişen ülkelere orta süreli ve uzun süreli kredilerle pazarlanan ürün ve hizmet­lerin tutarları ile ticari olmayan tüm riskleri devlet yeniden sigorta eder

Amerika Birleşik Devletleri’nde sayılan 70’i aşan sigorta ortaklığının katılı­mıyla 26 Eylül 1981 tarihinde parlamentonun onayıyla kurulan Dış Kredi Sigor­ta Derneği (FCIA) ticari riskleri kendi hesabına, ticari olmayan riskleri de Birle­şik Devletler İhracat İthalat Bankası adına ve hesabına sigorta etmektedir. Aynca, İhracat İthalat Bankası kendi başına zarar olasılığı büyük olan ticari riskleri de sigorta eder .

İhracat kredi sigortasını bir devlet sigorta enstitüsü aracılığıyla yöneten İtal­ya’da özel sigorta işletmeleriyle işbirliği yapılması 28 Şubat 1967 gün ve 131 sayılı yasa ile öngörülmüş olup, enstitü iki sigorta ortaklığınca üstlenilen kısa dönem riskleri yeniden sigorta yapmaya yetkili kılınmıştır[3]. Uygulamada, ye­niden sigorta yapılmamaktadır. Özel ortaklıklan kısa dönem riskleri kendi hesaplanna sigorta ederler, oysa hükümet kısa dönem işler için ticari risk sigortası yapmaktan bilerek kaçınır.

Brezilya’da ihracat kredi sigortası, Brezilya Yeniden Sigorta Enstitüsü’nce yürütülür. Yaklaşık 180 sigorta ortaklığından oluşan Federe Devletin sigorta ve yeniden sigorta örgütü olan bu enstitü ticari risklerin sigortalanmasına katılır. Yetkili yerel sigorta ortaklıklan sigorta poliçeleri düzenleyebilirler. Belirli bir düzeye kadar ticari risklere katılan özel sigorta ortaklıklarının oluşturduklan bir konsorsiyum hesabına Enstitü ticari riskleri yeniden sigorta edebilir. Belirli dü­zeyin üzerindeki ticari riskler ile ticari olmayan tüm riskler Federe Devlet hesa­bına Enstitü tarafından üstlenilir119.

İhracat Kredi Sigortası Kurumlarındaki işleyişler eski doğu bloku ülkelerin­de başkalıklar göstermektedir. 1979 yılı sonuna kadar Yugoslavya’da sigorta, ihracatın finansmanı ve sigortası amacıyla kurulmuş bir kamu fonu ve bir çok ayrı sigorta kurumları tarafından yapılmaktaydı.

Fonun asıl amacı orta süreli ve uzun süreli kredi ile satılan ürün ve hizmetle­rin tutarlarını güvence altına almak iken öteki sigorta kurumları yalnız kısa sü­reli kredi risklerine karşı sigorta yapıyorlardı. Primlerle karşılanamayan Fonun yükümlülükleri Devlet tarafından güvence altına alınmaktaydı. 1 Ocak 1980 tarihinden başlayarak yeniden düzenlenen ihracat kredi sigortası bir tek banka tarafından yürütülmeye başlanmıştır. Bu banka, hem dışşatım konusu olan ürün ve hizmetleri, özellikle gemi yapımı, mühendislik, danışmanlık, taahhüt hizmet­lerini finanse etmekte, hem de kısa, orta ve uzun süreli kredileri sigorta etmek­tedir. Sigortalı, devlet ticaret örgütleri ve firmalardan alınan primlerin yetme­mesi durumunda, bankanın sorumluluklarını devlet güvence altına almaktadır.

Çekoslovakya, Macaristan ve Polonya’da devlet ticaret örgütlerinin sigortası devlet sigorta kuruluşlan tarafından yapılmaktadır. Bu ülkelerin sigorta sistem­lerinin asıl amacı yeniden sigorta sağlamak suretiyle uluslararası sigorta paza­rında karşılaşılabilecek ticari riskleri paylaşmaktır. Bu ülkelerden Macaris­tan’da ihracat kredi sigortası kapsamı ve uygulaması ötekilerden biraz başkadır. Örneğin, Devlet Sigorta Kurulu olan Allami Biztosito, ihracat konusu tüm mal ve hizmetleri sigorta kapsamına almakta, ticari ve politik riskler için ayrı sigorta poliçeleri düzenlemektedir.

Ticari risk olarak yalnız ithalatçının zararı sigortalanmakta, ithalatçının özel firma ya da kamu örgütü olmasına göre sigorta primleri değişmektedir. Politik riskler olarak savaş, iç savaş, ulusallaştırma, el koyma, transferlerin durdurul­ması ve moratoryum kabul edilmektedir. Döviz kuru dalgalanmaları sigorta edi­lebilirken, döviz transferindeki gecikmeler yeni pazarlara girme masrafları ve doğal afetlere karşı herhangi bir sigorta yapılması söz konusu değildir.

Rusya’da ise Ingosstrahk Std. adlı bir Sigorta Ortaklığı her türlü mal, kişisel sigorta ve yeniden sigortayı yapmaktadır. 100 milyon ruble kuruluş sermayesi olan sigorta ortaklığı, devletin borçlarına karşı bir sorumluluk taşımadığı gibi kendi borçlarına karşı da devlet sorumluluk yüklenmemektedir .

ihracat kredi sigortasının yasal organizasyon yapısını kapsayan bu beş model ayırımı, ihra­cat kredi sigortasını inceleyen bir çok araştırmacı ve uygulayıcı tarafından aynı şekilde oluşturul­muştur.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir